کتاب ژئومورفولوژی شهری

کاربرد و نقش ژئومورفولوژی در امور مختلف، به ویژه در توسعه شهری پایدار، برنامه ریزی های شهری و پژوهش های زیربنایی مورد نیاز پروژه های شهری (نقطه ای، منطقه ای و ملی)، بی تردید بر اساس تجربه و نظر بر دانشجویان آشکار است. ژئومورفولوژی به عنوان یکی از رشته های مهم جغرافیای طبیعی، و ژئومورفولوژی شهری به عنوان یکی از گرایش های خاص ژئومورفولوژی، مفاهیم و اهداف مربوط به تعریف خود را در بر دارد و هدف نهایی آن، بهبود محیط، تعالی افکار و اندیشه ها و رفاه شهروندان است. نقشی که ژئومورفولوژی و پژوهش های ژئومورفولوژیکی شهر برای رفاه شهروندان ایفا می کند، از سه دیدگاه در خور توجه و قابل بررسی است. از یک سو، واحدهای ژئومورفولوژیکی (جلگه، دشت، کوه و ...) و فرایندهای ژئومورفیک (سیل، زمین لغزه، ریزش های سنگی و ...) در زندگی شهری و فعالیت های شهروندان، آثار زیادی بر جای می گذارد. از سوی دیگر، شهروندان نیز با فعالیت ها و رفتارهای خود بر این فرایندها تاثیر می گذارند و آنها را تشدید یا تحدید می کنند. سوم اینکه هر دو موضوع (شهروندان و فرایندها) به سوی تعادل و پایداری در حرکت اند.

در این کتاب که در زمینه ژئومورفولوژی شهری - البته با دیدگاهی خاص - نوشته شده است، در همه فصول سعی شده است موارد مذکور تایید شود. مطالب این کتاب با دیدی موشکافانه و به تحوی دقیق و عمیق، روابط بین ژئومورفولوژی و طرح ها و برنامه ریزی های شهری و همچنین نتایج حاصل از این ارتباط و مشکلات موجود بر سر راه آن را مطرح و تحلیل می کند. در کتاب حاضر نشان داده شده که ژئومورفولوژی شهری برای ایفای نقش کاربردی خود در قلمروهای شهری از دیدگاهی جامع و توانی خوب برخوردار است. همچنین با بیانی روان به طور کلی به بررسی تحلیلی موضوع های شهری پرداخته شده و به نیاز مخاطب نیز توجه شده است. ارائه مثال های موردی از نقاط مختلف (و اغلب در ایران) و ذکر پرسش های متعدد در متن کتاب با هدف تحلیل، یکی از ویژگی های خوب این کتاب است. در مجموع با چنین ساختاری، الگویی مناسب از کتاب درسی ارائه شده است. مطالعه این کتاب، هم برای دانشجویان رشته جغرافیای طبیعی، و هم برای دانشجویان رشته جغرافیای انسانی، به ویژه گرایش های برنامه ریزی شهری و برنامه ریزی روستایی و دیگر رشته ها از جمله شهرسازی، معماری، مدیریت شهری، برنامه ریزی محیط زیست، عمران و دیگر علوم مهندسی مفید خواهد بود. 

آنچه در این کتاب ملاحظه می کنید، بخشی از پژوهش های ژئومورفولوژی و یادداشت های شهری مؤلف و در واقع، حاصل تلاش و چندین سال تدریس درس ژئومورفولوژی شهری در دانشگاه تهران است. کتاب حاضر به عنوان کتاب درسی، به یقین کامل ترین کتاب در این زمینه نیست، اما کتابی با موضوع و زمینه جدید است.

این اثر به پیشبرد تحقیقات ژئومورفولوژی و تحقیقات شهری نیز کمک خواهد کرد. ما منتظر شرکت فعال و مؤثر متخصصان ژئومورفولوژی در امور شهرسازی از یک سو و درک فرایندها و ناهمواری های سطح زمین، توسط شهرسازان از سوی دیگر هستیم که نتیجه آن با فعالیت انسان در امور شهرسازی و در نهایت تاثیر بر رفاه انسان به طور کامل هویدا خواهد شد. در تدوین کتاب سعی شده است که درسی بودن و حجم آن به عنوان دو واحد درسی حفظ شود. کتاب در شش فصل تدوین شده است. در فصل اول درباره دیدگاه ها و سیاستگذاری ها بحث شده است. در فصل دوم در مورد الگو، فرایند و ارزیابی، مطالبی ارائه شده است. فصل سوم، به فرایندهای ساختمانی و نقش آنها در مسائل شهری اختصاص دارد. در فصل چهارم از فرایندهای سنگی و مسائل شهری صحبت شده است. در فصل پنجم الگوها و فرایندهای هوازدگی و دامنه ها مورد مداقه قرار گرفته و سرانجام در فصل ششم که فصل پایانی کتاب است، به شهرها و اشکال تراکمی پرداخته شده است. در تدوین این کتاب از منابع مختلف استفاده شده و سعی شده امانتداری رعایت شود. از منابع ذکر شده در پایان کتاب، از کتاب ژئومورفولوژی و مدیریت محیط (دو جلد)، زمین شناسی مهندسی و ژئوتکنیک، تئوری شکل شهر، کاربرد ژئومورفولوژی در برنامه ریزی محیطی، ژئومورفولوژی تألیف چورولی و دیگران؛ و منظر، الگو، ادراک و فرایند تأليف سایمون بل، بیش از دیگر منابع استفاده شده است.